[book of ecclesiastes]

այս է ոչ վերլուծութիւն, այլ վերարտադրութիւն մտքի գրի առուած գրքում եկեղեցողի։ եկեղեցողն իւր միտքն արտայայտում է խիտ, եւ ապա հաւաստի վերլուծութիւն անելն ունայնութիւն կլինէ։ աւաղ եկեղեցողն միեւնոյն է տալիս է աւելի ուժեղ մաւտեցում գոյութէնական իմաստախոհութեանը քան ժամանակակից փիլիսոփայներն երբեւէ։

եկեղեցողն ներկայանում է որպէս իւր տեղ ու ժամի ամենախելացի եւ ամենահարուստ անձնաւորութիւնը [ecc 1:16]։ այդպիսով ակնարկում է իւր ունակութիւնը խորհելու եւ գործելու այն ամենը որն աշխարհի ժողովուրդները խորհում եւ գործում են յանուն կեանքի իմաստաւորութեան [ecc 1:13,17]։

վասն նպատակների մտաւոր քննութեան, եկեղեցողն կազմում է յետեւեալ քննական կաղապարը.

• ի՞նչ է ստանում մարդը ջանալով ամբողջ կեանքն երկրի վերայ [ecc 1:3]
• ոչինչ, մարդիկ գալիս եւ գնում են դատարկ, իսկ երկրի վերայինը մնում է երկրի վերայ [ecc 1:4]
• ի՞նչ է բաւարարում մարդը ջանալով կեանքի որեւէ ակնթարթում [ecc 1:8]
• ոչինչ, մարդիկ բաւարարուեն ոչ, եւ այն ինչ որ ցանկան նորէն զգալ, արդեն իսկ ունակ են զգալու [ecc 1:9]

այս կաղապարով քննութեան է առնում նախ մարդու կեանքի ամբողջական արդիւնարարութեան իմաստն, եւ ապա իմաստն իւրաքանչիւր գործի ուրոյն արդիւնարարութեան։